islamИслам в современном миреIslam in the modern world2074-15292618-7221Medina Publishing Ltd10.22311/2074-1529-2019-15-1-33-46islam-685Research ArticleИЗ ИСТОРИИ РОССИЙСКОЙ БОГОСЛОВСКОЙ ШКОЛЫFROM THE HISTORY OF RUSSIAN ISLAMIC THEOLOGICAL SCHOOL«МАИДА»: ТРАКТАТ МУСЫ БИГЕЕВА О ДОЗВОЛЕННОМ И ЗАПРЕТНОМ В ПИЩЕ МУСУЛЬМАНИНАMUSA BIGEEV’S ‘MAIDE’: A TREATISE ON LAWFUL AND FORBIDDEN FOODХайрутдиновА. Г.KhairutdinovA. G.

канд. филос. наук, доцент; ст. науч. сотр. Отдела истории религий и общественной мысли.

420014, Россия, Республика Татарстан, г. Казань, ул. Батурина, 7.

Cand. Sci. (Philos.), associate professor; senior researcher, Department of history of religions and social thought.

7, Baturina Str., Kazan, Republic of Tatarstan, 420014, Russian Federation.

khaidar67@mail.ruИнститут истории им. Ш. Марджани Академии наук Республики Татарстан; Российский исламский институт.РоссияState Institute of History named after S. Mardzhani; Academy of Sciences of the Republic of Tatarstan.Russian Federation2019060420191513346Copyright © Хайрутдинов А.Г., 20192019Хайрутдинов А.Г.Khairutdinov A.G.This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.https://islamjournal.idmedina.ru/jour/article/view/685

В настоящей статье автор продолжает исследование богословско-правового трактата «Маида» («Трапеза»), принадлежащего перу выдающегося татарского религиозного мыслителя Мусы Джаруллаха Бигеева. В ней рассматриваются особенности структуры и содержания этого произведения, затронуты вопросы о степени его исследованности, о предпосылках написания и актуальности его в современных условиях.

This article continues to introduce the little-known theological and legal treatise of Musa Jarullah Bigeyev ’Maida’ (‘The Meal’). It examines the features of its structure, content, and raises questions, why it was written, how deep it is studied till the present day and which ideas from this treatise still remain actual in the modern-day reality.

Муса Бигеевиджтихадшариатфикхметодология фикхаэволюция фикхаистория исламского правахалалхарамхалал-индустрияMusa BigievijtihadShari‘aFiqhmethodology of the fiqhevolution of the fiqhhistory of the Islamic lawhalalharamhalal-industryReferencesГосударственная Дума. Четвертый созыв: Стенографические отче-ты 1913–1914 гг. Сессия вторая. Ч. I. Заседания 1–28 (15 октября 1913–21 января 1914 г.). СПб.: Государственная типография, 1914.Gosudarstvennaia duma. Chetvertyi sozyv. Stenograficheskie otchety 1913–1914 g. g. Sessiia vtoraia. Chast’ I. Zasedaniia 1–28 (15 oktiabria 1913. — 21 ianvaria 1914 g.)(1914). [The State Duma. The Fourth Convocation. Verbatim Record 1913–14. The Second Session, Part 1, Meetings 1–28]. SPb.: Gosudarstvennaia tipografiia.Мусульманские депутаты Государственной Думы России. 1906–1917 гг.: сб. документов и материалов / сост., авт. вступ. ст. и примеч. Л. А. Ямаева. Уфа: Китап, 1998. 384 с.Musul’manskie deputaty Gosudarstvennoi dumy Rossii. 1906–1917 gg. Sbornik dokumentov i materialov/ sost. L. A. Iamaev (1998). [Muslim Deputies of the State Duma of the Russian Empire, 1906–1917]. Ufa: Kitap. 384 s.Җаруллаһ М. Дәүләт думасында мәет ямак мәсьәләсе. СПб.: Типогра-фия М.-А. Максутова, 1914. 16 с. (татаро-осман. яз., на арабск. графике).Jarullaһ M. Devlet dumasynda maet iakmak mes’elese[On the Question of Cremation, Which Was Discussed in the State Duma] (1914). S.-Peterburg: Tipografiia M.-A. Maksutova. 16 s.Җаруллаһ М.Маидә. СПб.: Тип. М.-А. Максутова, [1914]. 34 с. (тата-ро-осман. яз., на арабск. графике).Jarullaһ M. Maide[The ‘Ma’ida’] (1914). SPb.: Tip. M.-A. Maksutova. 34 s.Җаруллаһ М. Петербургта 1914 сәнә июнь 15–25дә рәсми җәмгыять мөнәсәбәтейлә ислахат әсасләре. (1905–1915) сәнәләрдә Русия мөсел-манларының иҗтимагый хәрәкәтләренә даир. Пг.: Типография М.-А. Максутова, 1915. С. 257–275. (татаро-осман. яз., на арабск. графике).Jarullaһ M. Peterburgta 1914 sene iiun’ 15–25de resmi dzhemgyiat’ munesebeteile islakhat esaslere. (1905–1915) senelerde Rusiia muselmanlarynyng idzhtimagyi khereketlerene dair.[Basic Grounds of the Reforming According to Results of the Offi cial Meeting, Which Took Place at Saint Petersburg at the 15–25 August 1914, in the Context of the Political Movement of the Muslims of Russia in 1905–15] (1915). Petrograd: Tipografiia M.-A. Maksutova. S. 257–275.Җаруллаһ М. Хокук әсасия. Пг.: Тип. М.-А. Максутова, 1916. 19 с. (татаро-осман. яз., на арабск. графике).Jarullaһ M. (1916). Khokuk esasiia[The Main Laws]. Petrograd: Tip. M.-A. Maksutova. 19 s.Хайрутдинов А. Г. «Маида»: малоизвестный богословско-правовой трак-тат Мусы Бигеева // Ислам в современном мире. 2018. Т. 14. № 4. С. 125–130.Khairutdinov A. G. (2018). Maida: maloizvestnyi bogoslovsko-pravovoi traktat Musy Bigeeva [‘Ma’ida. The Little Known Musa Bigeev’s Treatise on the Theology and Law]. Islam v sovremennom mire. Т. 14. № 4. S. 125–130.Balaban M. Musa Carullah, 1875–1949; Hayatı, Felsefesinden Birkaç Çizgi, Eserleri // İslam Tetkikleri Enstitüsü Dergisi. 1 (1–4), 1953. S. 173–178.Balaban M. Musa Carullah, 1875–1949; Hayatı, Felsefesinden Birkaç Çizgi, Eserleri (1953).İslam Tetkikleri Enstitüsü Dergisi. 1 (1–4). 1953. S. 173–178.Filozof Musa Carullah Bigi. Uzun Günlerde Oruç. İctihad Kitabı. Eseri sadeleştirerek dipnotlara işleyen Yusuf Uralgiray. Ankara, 1975. 242 с.Filozof Musa Carullah Bigi. Uzun Günlerde Oruç. İctihad Kitabı. Eseri sadeleştirerek dipnotlara işleyen Yusuf Uralgiray(1975). Ankara. 242 s.Gafarov, Raim. Musa Cârullah Bigiyev’in Kader Hakkındaki Görüşü. T. C. Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı Kelâm Bilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi. Bursa, 2009. 111 s.Gafarov, Raim (2009). Musa Cârullah Bigiyev’in Kader Hakkındaki Görüşü. T.C Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı Kelâm Bilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi. Bursa. 111 s.Görmez, Mehmet. Musa Carullah Bigi Hayatı, Fikirlerı ve Eserleri. T. C. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tefsir-Hadis Anabilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi. Ankara, 1989. 168 s.Görmez, Mehmet (1989). Musa Carullah Bigi Hayatı, Fikirlerı ve Eserleri. T. C. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tefsir-Hadis Anabilim Dalı.Yüksek Lisans Tezi. Ankara. 168 s.İleri, Gülşah. Musa Carullah’ın Eserlerinde Rusya Müslümanları’nın İlk Siyasi Faaliyetleri: 1905–1906 Yazıları. T.C Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Genel Türk Tarihi Bilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul, 2016. 206 s.İleri, Gülşah (2016). Musa Carullah’ın Eserlerinde Rusya Müslümanları’nın İlk Siyasi Faaliyetleri: 1905–1906 Yazıları. T.C Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Genel Türk Tarihi Bilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi.İstanbul. 206 s.İşleyen, Ahmet.Musa Carullah Bigiyef’in Kur’an Anlayışı ve Yorum Yöntemi. Yüksek Lisans Tezi. T. C. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslam Bilimleri (Tefsir) Anabilimdalı. Ankara, 2002. 124 s.İşleyen, Ahmet (2002). Musa Carullah Bigiyef’in Kur’an Anlayışı ve Yorum Yöntemi. Yüksek Lisans Tezi. T. C. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslam Bilimleri (Tefsir) Anabilimdalı. Ankara. 124 s.Kanlıdere, Ahmet. Mûsâ Cârullah (1875–1949) Tatar âlimi ve düşünürü. TDV İslâm Ansiklopedisi. C. 31. S. 214–216.Kanlıdere, Ahmet. Mûsâ Cârullah (1875–1949) Tatar âlimi ve düşünürü. TDV İslâm Ansiklopedisi. C. 31. S. 214–216.Kanlıdere A.Kadimle Cedit Arasında Musa Cârullah. Hayatı/Eserleri/Fikirleri. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2005. 278 s.Kanlıdere A. (2005). Kadimle Cedit Arasında Musa Cârullah. Hayatı/Eserleri/Fikirleri. İstanbul: Dergâh Yayınları. 278 s.Kurtdede, Remzi. Musa Carullah Bigiyef Ve İslam Hukuku İle İlgili Görüşlerinin Değerlendirilmesi. T. C. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslam Bilimleri (İslam Hukuku) Anabilim Dalı. Doktora Tezi. Ankara, 2011. 242 s.Kurtdede, Remzi (2011). Musa Carullah Bigiyef Ve İslam Hukuku İle İlgili Görüşlerinin Değerlendirilmesi. T. C. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslam Bilimleri (İslam Hukuku) Anabilim Dalı. Doktora Tezi. Ankara, 2011. 242 s.Kuzu, Nurhan.Osmanlı’dan Modern Türkiye’ye Geçiş Döneminde Aydınların Medeniyet-Din İlişkilerine Bakışı Hüseyin Kâzım Kadri Ve Musa Cârullah Bigiyef Örneği. Yüksek Lisans Tezi. T. C. Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İlköğretim Din Kültürü Ve Ahlak Bilgisi Öğretmenliği Anabilim Dalı. Bursa, 2005. 107 s.Kuzu, Nurhan (2005). Osmanlı’dan Modern Türkiye’ye Geçiş Döneminde Aydınların Medeniyet-Din İlişkilerine Bakışı Hüseyin Kâzım Kadri Ve Musa Cârullah Bigiyef Örneği. Yüksek Lisans Tezi. T.C Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İlköğretim Din Kültürü Ve Ahlak Bilgisi Öğretmenliği Anabilim Dalı.Bursa. 107 s.Küçükmehmetoğlu, Ömer.Musa Carullah Bigiyef’in Dîvân-I Hâfız İsimli Eserinin Kelime Hazinesi Bakımından İncelenmesi. T. C. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Çağdaş Türk Lehçeleri Ve Edebiyatları Anabilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi. Ankara, 2010. 485 s.Küçükmehmetoğlu, Ömer (2010). Musa Carullah Bigiyef’in Dîvân-I Hâfız İsimli Eserinin Kelime Hazinesi Bakımından İncelenmesi. T. C. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Çağdaş Türk Lehçeleri Ve Edebiyatları Anabilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi. Amkara. 485 s.Öz, Nuri. İslam Düşüncesinin Yenileştirilmesi Bağlamında Mustafa Sabri İle Musa Carullah Bigi’nin Karşılaştırılması. Yüksek Lisans Tezi. T. C. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İlahiyat Ana Bilim Dalı Kelam Bilim Dalı. İstanbul, 2007. 128 s.Öz, Nuri (2007). İslam Düşüncesinin Yenileştirilmesi Bağlamında Mustafa Sabri İle Musa Carullah Bigi’nin Karşılaştırılması. Yüksek Lisans Tezi. T. C. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İlahiyat Ana Bilim Dalı Kelam Bilim Dalı. İstanbul. 128 s.Savaş, Akif. Kelamın Yenilesme Sürecinde Musa Carullah Bigiyef. T. C. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslam Bilimleri Kelam Anabilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi. 2009. 91 s.Savaş, Akif (2009). Kelamın Yenilesme Sürecinde Musa Carullah Bigiyef. T. C. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslam Bilimleri Kelam Anabilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi. 91 s.

The authors declare that there are no conflicts of interest present.